युरोपमा भीषण गर्मीको कहरः फ्रान्समा ५८ जनाको मृत्यु, आणविक ऊर्जा केन्द्र बन्द 

पेरिस : युरोपका अधिकांश देशहरू अहिले दशककै भीषण गर्मीको लहरको सामना गरिरहेका छन्। अत्यधिक तापक्रमका कारण जनजीवन प्रभावित भएको छ भने विभिन्न देशहरूले आपत्कालीन चेतावनी जारी गरेका छन्।

फ्रान्समा मात्र गर्मीसम्बन्धी घटनामा कम्तीमा ५८ जनाको ज्यान गएको छ। गर्मीको प्रभावले फ्रान्सको एक प्रमुख आणविक ऊर्जा केन्द्रसमेत बन्द गर्नुपरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम रोयटर्सका अनुसार फ्रान्समा अत्यधिक गर्मीबाट बच्न मानिसहरू नदी, ताल तथा नहरहरूमा जाने क्रम बढेको छ। यस क्रममा पछिल्ला केही दिनमा ४० जनाको डुबेर मृत्यु भएको छ, जसमा अधिकांश युवा रहेका छन्। त्यस्तै, गर्मीका कारण दुई बालबालिकासहित थप १८ जनाले ज्यान गुमाएका छन्।

गर्मीको प्रत्यक्ष प्रभाव ऊर्जा क्षेत्रमा समेत देखिएको छ। फ्रान्सको दक्षिणपश्चिम क्षेत्रमा रहेको गल्फेस आणविक ऊर्जा केन्द्र सोमबार राति अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको छ। ऊर्जा केन्द्रलाई चिसो राख्न प्रयोग हुने गारोन नदीको तापक्रम २८ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने अनुमान गरिएपछि सुरक्षाका कारण सञ्चालन रोकिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

फ्रान्स मात्र होइन, युरोपका २६ देश अहिले गर्मीको लहरको चपेटामा परेका छन्। स्पेन, इटाली, बेलायत, जर्मनी, बेल्जियमलगायत १४ देशमा ‘रेड अलर्ट’ जारी गरिएको छ। मौसमविद्हरूका अनुसार धेरै स्थानमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्ने सम्भावना रहेको छ।

फ्रान्समा सार्वजनिक रूपमा मदिरा सेवनमा प्रतिबन्ध

फ्रान्सेली सरकारले अत्यधिक गर्मीका कारण स्वास्थ्य जोखिम बढ्न सक्ने भन्दै केही क्षेत्रमा सार्वजनिक रूपमा मदिरा सेवन गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ। फ्रान्सको मौसम एजेन्सी मेतियो–फ्रान्सका अनुसार सोमबार राति सन् १९४७ देखि मौसम अभिलेख राख्न थालिएयताको सबैभन्दा तातो रात रेकर्ड गरिएको छ। कतिपय क्षेत्रमा तापक्रम ४३ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ।

गर्मीका कारण देशभर १ हजार ३५० भन्दा बढी विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन्। वार्षिक रूपमा आयोजना हुने ‘फेटे डे ला म्युजिक’ संगीत महोत्सवका क्रममा लाखौं मानिस सडकमा निस्कने भएकाले रेड अलर्ट जारी गरिएका क्षेत्रमा सार्वजनिक मदिरा सेवनमा प्रतिबन्ध लगाइएको हो। सरकारले अत्यधिक गर्मीमा मदिरा सेवनले शरीरमा पानीको कमी गराई स्वास्थ्य जोखिम बढाउन सक्ने जनाएको छ।

फ्रान्सेली मौसमविद्हरूले वर्तमान अवस्थालाई सन् २००३ को विनाशकारी गर्मीको लहरसँग तुलना गरेका छन्। सन् २००३ मा १६ दिनसम्म चलेको गर्मीका कारण फ्रान्समा मात्रै करिब १५ हजार जनाको मृत्यु भएको थियो। उक्त घटना युरोपेली इतिहासकै सबैभन्दा घातक प्राकृतिक विपत्तिमध्ये एक मानिन्छ।

बेलायतमा ५० वर्ष पुरानो तापक्रम रेकर्ड तोडिने सम्भावना

बेलायतको मौसम कार्यालयले बुधबार तापक्रम ३९ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्न सक्ने चेतावनी दिएको छ। यदि यस्तो भयो भने सन् १९७६ मा कायम भएको जुन महिनाको ३५.६ डिग्री सेल्सियसको राष्ट्रिय रेकर्ड तोडिनेछ।

उच्च आर्द्रताका कारण तापक्रम अझ बढी महसुस हुने मौसमविद्हरूले बताएका छन्। बेलायतमा बुधबार र बिहीबारका लागि रातो स्तरको अत्यधिक गर्मी चेतावनी जारी गरिएको छ। यस्तो चेतावनी तब जारी गरिन्छ जब गर्मीले जनस्वास्थ्य, यातायात तथा अत्यावश्यक सेवामा गम्भीर असर पार्ने सम्भावना हुन्छ।

बेलायतमा ‘ट्रोपिकल नाइट’ अर्थात् रातको तापक्रम पनि २० डिग्री सेल्सियसभन्दा तल नझर्ने अवस्था रहने अनुमान गरिएको छ, जसले मानिसहरूलाई रातिको समयमा समेत आराम गर्न कठिन बनाउनेछ।

स्पेन, जर्मनी, बेल्जियम र इटालीमा पनि संकट

स्पेनका धेरै क्षेत्रमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको छ। केही स्थानमा रातभर तापक्रम ३० डिग्री सेल्सियसभन्दा तल नझरेको मौसम विभागले जनाएको छ। यस्तो अवस्थालाई ‘उष्णकटिबंधीय रात’ भनिन्छ, जहाँ रातमा समेत गर्मीबाट राहत मिल्दैन।

जर्मनीमा पनि गर्मीका कारण मानिसहरू नदी तथा तालमा पौडी खेल्न जाने क्रम बढेको छ। एक साताभित्र पाँच जनाको डुबेर मृत्यु भएको छ। बाभेरियाको एक तालमा दुई युवाको ज्यान गएको छ भने बाल्टिक सागर क्षेत्रमा एक महिलाको मृत्यु भएको छ।

बेल्जियमका मौसमविद्हरूले वर्तमान गर्मीको लहर देशको इतिहासकै सबैभन्दा खराब हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। अत्यधिक गर्मीका कारण धेरै विद्यालयहरूले आधा दिन मात्र कक्षा सञ्चालन गरिरहेका छन्।

इटालीको स्वास्थ्य मन्त्रालयले राजधानी रोम र आर्थिक केन्द्र मिलानसहित १५ शहरमा रेड अलर्ट जारी गरेको छ। बुधबारसम्म यो संख्या १६ पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। रोममा हालै सञ्चालनमा ल्याइएका विद्युतीय बसहरूमा एयर कन्डिसनर लगातार चलाउनुपर्दा ब्याट्री छिट्टै सकिने समस्या देखिएको छ।

किन बढिरहेको छ यति धेरै गर्मी ?

मौसमविद्हरूका अनुसार युरोपमा देखिएको असामान्य गर्मीको मुख्य कारण ‘हीट डोम’ (ताप गुम्बज) र ‘ओमेगा ब्लक’ नामक मौसमी प्रणालीको एकसाथ विकास हो। ओमेगा ब्लक यस्तो अवस्था हो जसले सामान्य हावाको बहावलाई रोकिदिन्छ। त्यसपछि जमिनमाथि रहेको तातो हावा एउटा ढक्कनले छोपेजस्तै थुनिन्छ, जसलाई ताप गुम्बज भनिन्छ।

यसका कारण तातो हावा बाहिर निस्कन सक्दैन र तापक्रम लगातार धेरै दिनसम्म बढिरहन्छ। यही कारण युरोपका धेरै देशहरूले हाल रेकर्ड तोड्ने गर्मी अनुभव गरिरहेका छन्।

वैज्ञानिकहरूले प्रशान्त महासागरमा विकसित एल निनो प्रभावले पनि विश्वव्यापी तापक्रम बढाउन भूमिका खेलेको बताएका छन्। साथै कोइला, पेट्रोलियम पदार्थ र प्राकृतिक ग्यासको निरन्तर प्रयोगबाट उत्सर्जित हरितगृह ग्यासले पृथ्वीको तापक्रम बढाइरहेको र त्यसका कारण गर्मीका लहरहरू थप तीव्र, लामो र बारम्बार हुने गरेको उनीहरूको भनाइ छ।

एसीको अभावले बढ्यो जोखिम

खासगरी युरोपमा अत्यधिक गर्मीको प्रभाव बढी देखिनुको एउटा प्रमुख कारण अधिकांश घरमा एयर कन्डिसनर (एसी) नहुनु पनि रहेको छ । तथ्यांकअनुसार युरोपका करिब २० प्रतिशत घरमा मात्र एसी सुविधा उपलब्ध छ, जबकि अमेरिकामा यो संख्या करिब ९० प्रतिशत छ।

लामो समयसम्मको अत्यधिक गर्मीले डिहाइड्रेसन, हीट स्ट्रोक, चक्कर लाग्ने, श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या तथा मुटुसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउँछ। चिकित्सकहरूका अनुसार वृद्धवृद्धा, बालबालिका तथा पहिलेदेखि नै दीर्घरोगबाट पीडित व्यक्तिहरू सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेका छन्।