अमेरिकी प्रतिबन्धको सामना गर्न पूर्ण रूपमा तयार रहेको इरानको दाबी

एजेन्सी : इरानले अमेरिकाले थप कडा आर्थिक प्रतिबन्ध घोषणा गरेपछि आफू त्यसको सामना गर्न पूर्ण रूपमा तयार रहेको बताएको छ।

अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले इरानलाई विश्व अर्थतन्त्रबाट अलग पार्ने उद्देश्यसहित नयाँ प्रतिबन्ध घोषणा गर्दै यसलाई इरानविरुद्धको आफ्नो सबैभन्दा ठूलो वित्तीय अभियान भएको बताएका छन्।

इरानी अर्थमन्त्री अली मदनिजादेहले तेहरानले यस्ता कदमको सामना गर्न दुई वर्षे योजना बनाएको बताएका छन्। उनका अनुसार चीन र रुसले अमेरिकी प्रतिबन्ध स्वीकार नगरेको र अन्य देशले पनि अमेरिकाको दबाबको प्रतिरोध गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

अमेरिकाले इरानसँग आर्थिक कारोबार गर्ने देश, बैंक तथा व्यवसायमाथि समेत कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले डिजिटल सम्पत्ति, प्रविधि, सुन, उड्डयन र जहाजरानी क्षेत्रसँग सम्बन्धित पाँच क्षेत्रमा नयाँ कदम घोषणा गरेको छ। साथै करिब ६० संस्था, व्यक्ति र पानीजहाजमाथि प्रतिबन्ध लगाइएको जनाएको छ।

अमेरिकी अर्थमन्त्री बेसेन्टले इरानसँगको कारोबार र प्रतिबन्ध छल्न प्रयोग भइरहेका वित्तीय सञ्जाल तथा तेल व्यापारका माध्यम पहिचान गरिएको बताएका छन्। उनले इरानलाई विश्वव्यापी आर्थिक सम्बन्धबाट पूर्ण रूपमा अलग हुने वा सामान्य आर्थिक सम्बन्धतर्फ फर्किने दुई विकल्प रहेको बताएका छन्।

तर इरानका प्रमुख व्यापारिक साझेदारमध्ये एक चीनले अमेरिकी कदमको विरोध गरेको छ। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता लिन जियाङले एकपक्षीय प्रतिबन्धको विरोध गर्दै आर्थिक दबाबले समस्या समाधान गर्न नसक्ने बताएका छन्। चीनले आफ्ना हितको संरक्षण गर्ने पनि उनले बताए।

इरानको तेल व्यापारमा चीनको महत्वपूर्ण भूमिका छ। उपलब्ध विवरणअनुसार इरानको करिब ९० प्रतिशत तेल चीनतर्फ जाने गरेको छ। यसअघि पनि चीनले अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद इरानसँग व्यापार जारी राखेको थियो।

इरानका छिमेकी पाकिस्तान, टर्की र इराकसमेत इरानसँगको सम्बन्ध पूर्ण रूपमा तोड्न कठिन अवस्थामा रहेको विश्लेषकहरूले बताएका छन्। संयुक्त अरब इमिरेट्सले भने गत साता इरानसँगका सबै वित्तीय कारोबार रोक्ने घोषणा गरेको थियो।

यसैबीच, जारी युद्धका कारण विश्व बजारमा तेलको मूल्य बढेको छ। इरानले युद्ध जारी रहेमा क्षेत्रबाट हुने सबै तेल निर्यात बन्द गर्ने चेतावनी दिएको छ। साथै इरानी शासनले स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै यात्रा गर्ने जहाजलाई अनुमति नलिई नजान चेतावनी दिएको रोयटर्सले जनाएको छ।

सामान्य अवस्थामा विश्वको करिब पाँच भागको एक भाग तेल तथा ग्यास स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै ओसारपसार हुन्छ। तर युद्ध सुरु भएपछि इरानले उक्त मार्गबाट हुने आवागमन प्रभावकारी रूपमा अवरुद्ध गरेको बताइएको छ।

अमेरिकी प्रतिबन्धको प्रत्यक्ष प्रभावबारे भने अर्थशास्त्रीहरूबीच प्रश्न उठेको छ। क्यापिटल इकोनोमिक्सका प्रमुख जलवायु तथा कमोडिटी अर्थशास्त्री डेभिड अक्सलीले इरानको तेल निर्यातमा पहिले नै अवरोध रहेकाले नयाँ प्रतिबन्धको तत्काल प्रभाव सीमित हुन सक्ने बताएका छन्।

यसैबीच, अमेरिकी प्रतिबन्धको आर्थिक प्रभाव अमेरिकासहित विश्वभर देखिएको छ। तेलको मूल्य बढ्दा पेट्रोल तथा डिजेलको मूल्य पनि बढेको छ। अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य प्रतिग्यालन ४ डलरभन्दा माथि पुगेको र जीवनयापन लागत आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनअघि अमेरिकी मतदाताको प्रमुख चिन्तामध्ये एक बनेको बताइएको छ।

इरानमाथि अमेरिकी प्रतिबन्ध नयाँ भने होइन। सन् २०१५ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामा र अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूले इरानसँग गरेको आणविक सम्झौतापछि धेरै प्रतिबन्ध हटाइएको थियो। तर सन् २०१८ मा तत्कालीन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उक्त सम्झौताबाट अमेरिका अलग भएको घोषणा गर्दै इरानमाथिका प्रतिबन्ध पुनः लागू गरेका थिए।

जो बाइडेनको कार्यकालमा सम्झौता पुनःस्थापित गर्ने प्रयास भए पनि त्यसले निरन्तरता पाउन सकेन। यस वर्ष अप्रिलमा ट्रम्प प्रशासनले इरानसँग कारोबार गर्ने विदेशी बैंक तथा कम्पनीमाथि थप प्रतिबन्ध लगाएको थियो।