भारतद्वारा इन्धनको निर्यात शुल्कमा भारी कटौती, आन्तरिक बजारमा भने मूल्य यथावत्

नयाँ दिल्ली : भारत सरकारले पेट्रोल, डिजेल तथा एभिएसन टर्बाइन फ्युल (एटीएफ) मा लाग्दै आएको निर्यात शुल्क घटाउने निर्णय गरेको छ। शनिबार जारी गरिएको सरकारी सूचनाअनुसार संशोधित शुल्क दरहरू जुन १ देखि लागू हुने भएका छन्। 

यद्यपि, घरेलु बजारमा बिक्री हुने पेट्रोल र डिजेलमा लाग्ने अन्तःशुल्क दर यथावत् राखिएकाले भारतीय उपभोक्ताले इन्धनको मूल्यमा तत्काल कुनै असर नपर्ने जनाइएको छ । 

नयाँ व्यवस्थाअनुसार पेट्रोल निर्यातमा प्रतिलिटर १।५ रुपैयाँ, डिजेल निर्यातमा प्रतिलिटर १३.५ रुपैयाँ तथा एभिएसन टर्बाइन फ्युल (एटीएफ) निर्यातमा प्रतिलिटर ९.५ रुपैयाँ शुल्क कायम गरिएको छ। 

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल तथा प्रशोधित इन्धनको मूल्यमा आएको उतारचढावलाई ध्यानमा राख्दै भारत सरकारले यी दरहरू प्रत्येक १५ दिनमा परिमार्जन गर्दै आएको छ।

भारतीय अधिकारीहरूका अनुसार निर्यात शुल्क निर्धारण गर्दा पछिल्लो समीक्षा अवधिमा कच्चा तेल, पेट्रोल, डिजेल तथा हवाई इन्धनको अन्तर्राष्ट्रिय औसत मूल्यलाई आधार बनाइन्छ। 

यसैबीच, भारतका सरकारी तेल कम्पनीहरूले मे २५ मा पेट्रोल र डिजेलको खुद्रा मूल्य बढाएका थिए। त्यस क्रममा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर २।६१ रुपैयाँ र डिजेलको मूल्य प्रतिलिटर २.७१ रुपैयाँले वृद्धि गरिएको थियो। मूल्यवृद्धिपछि राजधानी नयाँ दिल्लीमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर १०२.१२ रुपैयाँ तथा डिजेलको मूल्य ९५.२० रुपैयाँ पुगेको छ।

यसअघि गत मार्च २७ मा भारत सरकारले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य स्थिर राख्ने उद्देश्यले विशेष अतिरिक्त उत्पादन शुल्कमा उल्लेखनीय कटौती गरेको थियो। त्यसबेला पेट्रोलमा लाग्ने शुल्क प्रतिलिटर १३ रुपैयाँबाट घटाएर ३ रुपैयाँमा झारिएको थियो भने डिजेलमा लाग्ने १० रुपैयाँ शुल्क पूर्ण रूपमा हटाइएको थियो।

कटौतीअघि भारत सरकारले पेट्रोलमा प्रतिलिटर कुल २१.९० रुपैयाँ तथा डिजेलमा १७.८० रुपैयाँ अन्तःशुल्क असुल गर्दै आएको थियो। विशेष अतिरिक्त अन्तःशुल्क घटाइएपछि पेट्रोलमा कुल शुल्क ११.९० रुपैयाँ र डिजेलमा ७.८० रुपैयाँमा सीमित भएको थियो। 

भारत सरकारले उक्त निर्णयबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य वृद्धि भए पनि घरेलु बजारमा इन्धनको मूल्य स्थिर राख्न मद्दत पुगेको जनाएको थियो।

निर्यात शुल्क किन लगाइन्छ ?

निर्यात शुल्क भनेको सरकारले देशभित्र उत्पादन भएका वस्तु विदेश निर्यात गर्दा लगाउने कर हो। पेट्रोलियम पदार्थमा यस्तो शुल्क लगाउनुको मुख्य उद्देश्य घरेलु बजारमा पर्याप्त आपूर्ति कायम राख्नु र मूल्यवृद्धिलाई नियन्त्रण गर्नु हो। 

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धनको मूल्य बढ्दा रिफाइनरी कम्पनीहरूले निर्यातबाट बढी नाफा कमाउने सम्भावना हुन्छ। यस्तो अवस्थामा घरेलु बजारमा आपूर्ति घट्न सक्ने भएकाले सरकारले निर्यात शुल्क समायोजन गरेर सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास गर्छ।

एटीएफ के हो ?

एभिएसन टर्बाइन फ्युल (एटीएफ) विमान सञ्चालनका लागि प्रयोग हुने विशेष प्रकारको इन्धन हो। यो मुख्य रूपमा उच्च गुणस्तरको केरोसिनमा आधारित हुन्छ र जेट तथा टर्बाइन इन्जिनयुक्त विमानहरूलाई शक्ति प्रदान गर्न प्रयोग गरिन्छ। हवाई सेवा उद्योगको सञ्चालन लागतमा एटीएफको मूल्यले महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने भएकाले यसको मूल्य र कर संरचनालाई विशेष रूपमा हेरिन्छ।

भारत सरकारले निर्यात शुल्कमा गरेको पछिल्लो समायोजनले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अवस्था र घरेलु आपूर्तिबीच सन्तुलन कायम गर्ने प्रयासलाई निरन्तरता दिएको छ। यद्यपि, घरेलु पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा तत्काल कुनै परिवर्तन नआउने भएकाले भारतीय उपभोक्ताहरूलाई यस निर्णयको प्रत्यक्ष असर नपर्ने देखिएको छ ।