होर्मुज खुलाउने इरानी प्रस्ताव ट्रम्पद्वारा अस्वीकार, अमेरिकाको औपचारिक जवाफ पर्खिँदै तेहरान  

तेहरान : इरानले होर्मुज जलमार्ग व्यावसायिक जहाजका लागि पुनः खोल्ने प्रस्तावबारे अमेरिकाको औपचारिक जवाफको प्रतीक्षा गरिरहेको जनाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले सात दिनभित्र जलमार्ग पुनः खोल्ने गरी अघि सारेको प्रस्ताव अस्वीकार गरेपछि इरानले यस्तो प्रतिक्रिया दिएको हो।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीले टेलिग्राममार्फत ट्रम्पको अस्वीकृतिबारे जानकारी भएको बताएका छन्। उनले ट्रम्पले यसअघि विभिन्न विषयमा परस्परविरोधी अभिव्यक्ति दिँदै आएको आरोपसमेत लगाए।

यसअघि ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले इरानको प्रस्ताव स्वीकार्य नभएको बताएका थिए। उनले तत्कालै होर्मुज जलमार्ग खोल्ने विषयमा सम्झौता हुनुपर्ने र इरानमाथि दबाब बढिरहेको दाबी गरेका थिए।

संयुक्त राष्ट्रसंघमा शुक्रबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै अराघ्चीले आवश्यक शर्तहरू पूरा भए अमेरिका र इरानबीच सम्झौता हुन सक्ने बताएका थिए। उनका अनुसार जलडमरू पुनः खोल्नका लागि आवश्यक शर्तहरू जुन महिनामा अमेरिका र इरानबीच हस्ताक्षर भएको समझदारीपत्रमा समावेश गरिएका विषयसँग सम्बन्धित छन्।

इरानका अनुसार संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाका क्रममा न्यूयोर्कमा भएको वार्तामा होर्मुज जलडमरू पुनः खोल्ने र दुई देशबीचको सैन्य गतिविधि अन्त्य गर्ने विषयमा समेत छलफल भएको थियो।

होर्मुज जलमार्गमार्फत सामान्य अवस्थामा विश्वको करिब पाँच भागको एक भाग तेल तथा ग्यास आपूर्ति हुने गर्छ। फेब्रुअरीमा युद्ध सुरु भएपछि यो रणनीतिक जलमार्ग प्रभावकारी रूपमा बन्द भएको बताइएको छ।

ट्रम्पले शनिबार इरानको प्रस्ताव अस्वीकार गर्दै अमेरिकासँग जलडमरूमाथि ‘पूर्ण नियन्त्रण’ रहेको दाबी गरेका थिए। उनले जलडमरूमार्फत ठूलो मात्रामा तेल आवतजावत भइरहेको पनि बताएका थिए।

अराघ्चीले भने ट्रम्पका पछिल्ला अभिव्यक्तिमा आफूहरूले विरोधाभास देखेको बताएका छन्। उनका अनुसार मध्यस्थकर्ताहरूबाट अमेरिकाको अन्तिम धारणा प्राप्त भएपछि इरानले आफ्नो निर्णय गर्नेछ।

अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थता गरिरहेको ओमानले संकट समाधानका लागि सबै पक्षलाई संवाद जारी राख्न आह्वान गरेको छ।

ओमानका विदेशमन्त्री सय्यद बद्र बिन हमद बिन हमुद अलबुसैदीले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा बोल्दै रणनीतिक जलमार्गमा सुरक्षित तथा निर्बाध आवागमन सुनिश्चित गर्न सबै पक्षले ओमानको प्रयासमा सहयोग गर्नुपर्ने बताएका छन्।

यसैबीच, नेटोका लागि अमेरिकी राजदूत म्याथ्यु ह्विटेकरले पनि इरानको प्रस्तावको आलोचना गरेका छन्। फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै उनले इरानले ‘अधुरा उपाय’ र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो छवि सुधार्ने उद्देश्यका ‘भ्रमपूर्ण सम्झौता’ प्रस्ताव गरेको बताएका थिए। उनले ट्रम्पले प्रस्ताव अस्वीकार गर्नु उचित भएको दाबी गरे।

अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले पनि इरानमाथि लगाइएको आर्थिक दबाबले तेहरानमा असर पारिरहेको दाबी गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत टर्की, ओमान र संयुक्त अरब इमिरेट्सले विभिन्न इरानी एयरलाइन्सका उडानहरू रोकेको तथा यूएई र टर्कीका केही बैंकहरूले इरानसँगको कारोबार बन्द गरेको बताएका छन्।

ट्रम्प प्रशासनले इरानमाथिको आर्थिक नाकाबन्दीलाई ‘अपरेसन इकोनोमिक आउटकास्ट’ नाम दिएको छ। यसअन्तर्गत प्रतिबन्धमार्फत इरानलाई होर्मुज जलडमरूमा पानीजहाजमाथि भइरहेको आक्रमण रोक्न दबाब दिइएको बताइएको छ।

तर केही अर्थशास्त्रीहरूले पछिल्ला प्रतिबन्ध कति प्रभावकारी हुन्छन् भन्ने विषयमा प्रश्न उठाएका छन्। उनीहरूका अनुसार यसको प्रभाव इरानका प्रमुख व्यापारिक साझेदारहरूले अमेरिकी प्रतिबन्धप्रति कस्तो प्रतिक्रिया जनाउँछन् भन्ने कुरामा निर्भर हुनेछ।

इरानको प्रमुख व्यापारिक साझेदारमध्ये चीन सबैभन्दा ठूलो इरानी तेल खरिदकर्ता हो। चीनले विगतका अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद पनि इरानसँग व्यापार जारी राखेको छ।